ترانه های عروسی در لرستان ریشه در اصالت یک سرزمین

به گزارش روشنا؛ هوشنگ جودکی داستان نویس پلدختری و پژوهشکر ادبیات بومی طی یادداشتی نوشت: قوم کهن لر، برای حساس ترین مرحله از زندگی، آیین های خاص و زیبایی دارد و ترانه های دلنشینی در روز برپایی جشن ازدواج به همراه ساز و دهل مخصوص توسط میهمانان دعوت شده به جشن سروده و آواز خوانی می شود.

نغمه های شاد لری در عروسی ها اگرچه اکنون با برگزاری تالاری مراسم بسیار کمرنگ شده اما در مرحله به مرحله ی یک ازدواج هنوز هم یک گوشه‌ ی دلنشین از مراسم را تشکیل می دهند. در این یادداشت کوتاه بخشی دیگر از ابیات شاد لری مختص جشن ازدواج آورده شده است:

نغمه های شاد لری در  عروسی های این روزها بسیار کمرنگ شده اما در مرحله به مرحله ی یک ازدواج هنوز هم یک  گوشه‌ ی دلنشین از مراسم را تشکیل می دهند. در این یادداشت کوتاه بخشی دیگر از ابیات شاد لری مختص جشن ازدواج آورده شده است:

دوما دوما ، چاک جومد هر دولا

بیا بورش و تی اوسا بنی وش پیلک طلا

دوما دوما تو که دوما نومته

گوشد آهو بره ، مرغ بریو شومته

شاه داماد پیراهنت از هر دو طرف چاک برداشته است. پیراهنت را به خیاط بده تا دکمه طلا به  آن وصل کند.

داماد ای تو که داماد نام داری گوشت آهو و بره و مرغ بریان شام توست

دا دوما، خوئر دوما ، کم بگردی و ئی حونیا

آو بیار ، جارو بکنه ، که عروس تو ها بیا

دوماوَن د گل پینه سر درآورد جونمی

هوسیره د بون حونه لرز در آورد جونمی

مادر و خواهر داماد کم به این خانه و آن خانه سرک بکشید آب بیاورید و جارو کنید که عروس دارد می آید.

خانواده داماد از لای پونه ها سر در آورد و خانواده عروس توی خانه به نگرانی و لرز افتادند روز عروسی فرا رسید همه جا جشن و شادمانی است اما خانواده عروس نگران و پریشان ِ دوری و فراق دختر خود هستند.

دار مروار ، دار مروار ، سان ون و چم رو

صد سوئار د ایل باوئم صو‌یان و گفتگو

رمو دیره ، رمو دیرئو ناهومار

ده بالای شادوما ، همه مو چاروا سوار

درخت مروارید بر پیچ رودخانه سایه انداخته است فردا صد سوار از ایل پدرم برای گفتگو (خرج بران) می آیند

راهمان دور و ناهموار است به سلامتی شاه داماد همه ما سوار اسب هستیم.

سید بیارم ، سید بیارم ، سید نو انار نو

دس بونم ده گردند  ، زیواره  تا زو سرو

سید بیارم ، سید بیارم ، یه هزار تا گردکو

تو بفرما تا بیارم زن خؤ د  لرسو‌

سیب و انار تازه چیده برایت می آورم از غروب تا سپیده صبح دست به گردنت می‌اندازم.

برایت هزار گردو می آورم تو دستور بده تا یک زن خوب از لرستان برایت بیاورم

سید بیارم ،سیدبیارم ، باری گل ، باری حنا

حنا یاسی دس پات، گل یا سی  سر جان

سید بیارم ،سید بیارم ، گوشت آهو یا اشکار

شادوما قطار بسته ، زده و شیش مغار

یکبار گل و یکبار حنا برایت می آورم حنا برای دست و پایت  و گل ها  برای رختخواب است

برای برای گوشت آهو یا بزکوهی می‌آورم شاه داماد قطار فشنگ بسته و برای شکار به ستیغ کوه می رود

از جمله آیین مراسم خاص جشن عروسی در لرستان آوازخوانی دسته جمعی و خوانش ترانه های آهنگین بوده در این یادداشت کوتاه بخشی از تک بیت های جشن ازدواج که پیشترها بیشتر از آنها برای ابراز شادمانی و سرور استفاده می کردند آمده است:

دس بوردم و تا بید تل بید دسم گرد

خوم وا خوم شادی کنم زه ورار دورم گرد

دوخدری ده مال بالا، اشه بانو نومشه

کلک یاش چی نه قلم ئو مرواری د نونشه

دستم را به طرف شاخه بید بردم شاخه بی دستم را گرفت زن برادر دورم را گرفته و شادی می کنم.

دختری در ده پایینی است که اشه بانو نام دارد انگشت هایش مثل نی قلم و دندان هایش مثل مروارید درخشان است

چل ماشی د انگلیس ، چل ماشی د روسیه

خوئروشادی کنی ، صو شو عروسیه

چی کنیم چی نکنیم ، دس خوئر موهابرن

دور خیمش گل بکاریم جای دیری نورن

۴۰ ماشین از انگلیس و ۴۰ ماشین از روسیه آمده است خواهرها شادی کنید فردا شب عروسی است.

چه کنیم چه نکنیم دارند دوستمان را میبرند دور خیمه را گل بکاریم را جای دوری نمی برند.

نکته: این بیس در روز عروسی توسط دوستان نزدیک عروس سروده میشود

خوم و قربون ِ تو بام ،زیند ؤ  قربون هر دونو

شو د کل خو وبا ، ئو روز د کار حونه مو

د بولئپن ها سیل کنم ، چیت سوری پردته

و گمون خاطرم ترکمنی زینه ته

از بالا نگاه می کنم توله ها نوعی گیاه وحشی دارند سبز می شوند دارند سرخپوش(عروس) را در خانه داماد پیاده می کنند

در را باز کن وگرنه دروازه را می شکنم افسار اسب به دست برادرم است و دارد شاهزاده (عروس) را می آورد

تاس خنه سردسم ، زن د مین دار چو

گومی رتم ، گومی منم ، سیر نحردم گفد گو

تاس چرخی سردسم ، وا فلک بازی کنه

بئی دش و پس دوما تا بئیین راضی کنه

تاس حنا روی دستم از و از میان دارو درخت می گذرد یک گام رفتم گامی ماندم و از حرف زدن سیر نشدم.

تازه گردی در دستم است و با فلک بازی می کند آن را به دست دوماد بدهید تا با آن عروس را راضی کنند

تو که داری چل گیس ئومه ندارم چیدنش

آوه مروار ، ملک شیراز ، نتونم خریدنش

تل خاری تل بالا ، تا مینجا سوز تره

ده مین همه براریام  ، شادوما عزیز تره

تو چهل گیس داریم و من توان بافتن موهایت را ندارم آب مروارید و ملک شیراز من تمام خریدشان را ندارم.

شاخه پایینی شاخه بالایی شاخه وسط ای سبز تر است در میان همه برادرانم شاه داماد از همه عزیزتر است.

نکته:تل معنای شاخه درخت و در اینجا مراد از تر نوجوان است. این بیت را خواهران تازه داماد می سرایند و بیانگر آن است که شاه داماد برادر وسطی آنهاست.

چارشو اسبی ، چارشو اسبی، چارشوئد وا سر بکش

ای خیال دوخدریتن ده کوشد ؤ در بکش

چل گونی گنم ، فروخدم ، دم ؤ پیل نادری

همه شون خرج تو کردم سوزه سوردار چادری

ای که چادر سفید پوشیده ای چادر ات را به سر کن دیگه فکر و خیال های دوران دختری را از گوش بیرون کن.

۴۰ گونی گندم فروختم و به جایش سکه ناری گرفتم همه سکه ها را خرج تو کردم ای سبزه ی  سرخ پوشِ چادر به سر

بیا بوریمش ِ،بیا بوریمش ِ تا کو ناریا لو پل

ای همه گدهِ یا گسنه ، ها زنن چوو و دهل

بیا بوریمش،بیا بوریمش، ار که باوئش راضیه

کدخدا بأو ِ ای دخدر ملا میزار قاضی ِ

بیا تا عروس را به لب پل ببریم با اینکه شکم ها گرسنه است بازده حل می زنیم شادی می کنیم.

بیاید عروس را ببریم اگر پدرش روزی است پدر این دختر کدخدا ملا میرزا قاضی است.

برارم رد و شکار ، کوشده  دی گپ گپو

بیای برش کنی ، ای خوئریا لباس کَتُو

بیا تا بوریم مهرش کنیم ، ترکه بأوئش راضیه

شادوما د ماله هاری چش و ره جهازیه

برادرم به شکار رفته و بزرگ‌ترین شکار را کشته است خواهرانِ کتان پوشِ من بیاید و آن را قسمت کنید.

بیا تا عروس را ببریم و عقد کنیم اگر پدرش راضی به این وصلت است شاداماد در آبادی پایین چشم به راه جهیزیه است.

پازنی دس بشو ، هر کمری که سخدره

دس دوما ووریش پازه سرترین لشگره

پیلی بستم د چو چناره ئو شلت انار

شادوما ز و سرش سرکرده سیصد سوئار

ای پازن از سخت‌ترین کوه و  کمرها بگذر دست داماد به ریش پازن و داماد سر کرده ی لشکر است.

از چوب چنار و شاخه انار پلی بستم شاداماد به سر کردگی ۳۰۰ نفر از روی آن گذشت.

د بولئنی ها سیل کنم ، توله  یا ها سوز کنن

و در حونه، شادوما ، ها سوردارن پیا کنن

درن واز که ، درن وازکه ، اشگنم دروازه

سراسب و دس برارم  ، ها باره شازادنه

از بالا نگاه می کنم توله ها نوعی گیاه وحشی دارند سبز می شوند دارند سرخپوش(عروس) را در خانه داماد پیاده می کنند

در را باز کن وگرنه دروازه را می شکنم افسار اسب به دست برادرم است و دارد شاهزاده (عروس) را می آورد.

انتهای پیام/