محدویت منابع آبی؛ حفظ معیشت پایدار كشاورزان لرستان

روژان خدائی چگنی، فعال رسانه ای لرستان طی یادداشتی که برای پایگاه خبری گفتار ما ۲۴ ارسال کرده است، نوشت: مهم ترین نشانگرهای توسعه نامتوازن کشور، شهرنشینی شتابان و تمرکز جمعیت در مناطق شهری و به ویژه کلان شهرهاست؛به طوریکه در طول چند دهه، کشور از یک جامعه عمدتا روستایی و عشایری در سال ۱۳۳۵( با تقریبا ۶۹ درصد جمعیت روستایی و عشایری)، به جامعه ای شهرنشین در سال ۱۳۹۵(با بیش از ۷۴ درصد جمعیت شهرنشین) تبدیل شده است.
بر اساس سرشماري سال ۹۵ ، ۳۵ درصد از کل جمعیت لرستان روستانشین می باشند، لرستان با تعداد ۲۸۹۶ روستا از نظر تعداد روستا جایگاه هفتم را در کشور داشته و درصد روستا نشینی آن، تقریبا ۱۰ درصد بیشتر از میانگین کشوری می باشد.
محدویت منابع آبی در استان لرستان اثرات زیادي بر معیشت پایدار خانوارهاي روستایی دارد.
اخیرا رییس سازمان جهاد کشاورزی لرستان اعلام کردند: “کشت برنج و سیب زمینی در شهرستان‌های این استان ممنوع است و با توجه به کمبود آب با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد. رهاسازی آب سد ایوشان پس‌ از ممنوعیت کشت برنج انجام شود تا جلوی هر گونه کشت این محصول در این منطقه گرفته شود.”
يكي از مهمترين چالش های اتخاذ چنین تصمیماتی ناپايـداری اقتصـادی و جمعيتـی نـواحي روستايی است. ريشه بسياري از مهاجرت هاي تاريخی روستائيان، ضـعف بنيان هـای اقتصادی روستاها در نتيجه محدوديت منابع آب است. محدویت منابع آبی به صورت محدود ماندن كشت يا حجم توليد تجلی می كند و در يـك جملـه حاصل ، سلطه اقتصاد معيشتی است و معمولاً باعث مهاجرت بخشی از جمعيت روستا ها به شهرها می شود. علاوه بر محدوديت منابع آب، پايين بودن بهره وری آن يكي از مسائل مهم در زمينه اقتصاد نواحی روستايی تلقـی مـی گـردد. كمبود آب از يك طرف و پايين بودن بهره وری آن نيز باعث می گردد تا فعاليت اقتصادی در استان فاقد بازده اقتصادی مطلوب در بخش كشاورزی باشـد .اين عامل در كاهش درآمد روستائيان اثر داشته و در بلندمدت ناپايداری جمعيتي را نيز به دنبال خواهد داشت. بنابراين يكي از مهمترين اثرات محدوديت آب در نواحی روستايی استان لرستان، كاهش توان اقتصادی، كاهش توان نگهداشت جمعيت روسـتايی، مهـاجرت و تخليه سكونت گاه های روستايی است.
از آنجا که راه حل نهایی مساله بیکاری شهری و تراکم جمعیت در شهر‌ها در فراهم کردن شرایط بازگشت به روستا است؛ لازم است از طریق توانمندسازی جوامع محلی و ایجاد مشاغل جدید و متنوع و تکمیل زنجیره ارزش آفرین تولید، زمینه بهبود معیشت زندگی روستاییان فراهم آید.
توسعه روستا، فرآیندی همه جانبه، مستمر و متکی بر مشارکت همه ارکان است که با تکیه بر ظرفیت ها و توانایی های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جوامع روستایی و با بهره گیری از فرصت های درونی در روستا‌ها رشد و تعالی می یابد. اگر روستا حفظ نشود قطعا شاهد کوچ روستائیان به شهرها خواهیم بود.”دشت گل دره در مجاورت سد ایوشان میلیاردها تومان به دلالان کشاورزنمای همدانی و اصفهانی اجاره داده اند”.
لزوم تحلیل اثرات اتخاذ چنین تصمیماتی بر معیشت پایدار كشاورزان كوچك مقیاس در روستاهای استان لرستان ضروري به نظر می رسد.
در این راستا می بایست مسئولین ذیربط برنامه های خود را جهت حفظ معیشت كشاورزان و کاهش تبعات اقتصادی و اجتماعی ناشی از ممنوعیت کشت برنج و سایر محصولات منع شده ارائه نمایند.

* فعال اجتماعی